Home > my documentaries/ mis documentales > El camino de los Teneke

El camino de los Teneke

http://coopaltermedia.blogspot.com/2009/04/el-camino-de-los-teneke.html

Pro. RONALD BOSMAN y  ALTERMEDIA RL
Dir. ALEJANDRO JURADO

As.Dir. TESSA MARSMAN
Cam. TRISTAN GOASGUEN
ABN 08/11/2007

Caracas, 09 Nov. ABN.- En la historia de tres misioneros salesianos holandeses quienes desde los años 50 habitan en el estado Amazonas, junto a los pueblos originarios de la zona, centra el argumento del documental El camino de los teneke, de Alejandro Jurado, a estrenarse este viernes.

El documental relata la historia del padre Hernán Feddema, el hermano Juan Finkers y el padre Antonio van Maanen, quienes, contrario a lo que normalmente se podría pensar de unos religiosos, no fueron a evangelizar a los pueblos originarios venezolanos. “Ellos dedicaron su vida a los pueblos indígenas del Amazonas. Los logros de estos tres misioneros consolidaron el despertar político que todavía viven estos, porque curiosamente estos tres misioneros no vinieron con la intención de imponer su cultura a los pueblos aborígenes, sino que por el contrario, vinieron a darles herramientas para ayudarlos a preservar su cultura”, comentó el director del documental, Alejandro Jurado.

Jurado explicó que estos tres holandeses lograron adaptarse por completo a la vida aborigen y hoy, ya octogenarios, se resisten a volver a Europa. Entre sus aportes se encuentra, por ejemplo, el primer diccionario de lengua piaroa, escrito por el padre Feddema. “Ellos llegaron luego de la segunda guerra mundial, esa fue una experiencia dura. Sintieron el gran contraste al encontrarse con el mundo exuberante del Amazonas”, aseguró Jurado, quien para realizar el documental viajó hasta los sitios donde viven los religiosos, en tres partes distintas cercanas al río Orinoco.

Jurado informó que el documental, coproducido entre la Embajada de Holanda en Venezuela y la Cooperativa Alter Media, se estrena este viernes en el Centro de Estudios Latinoamericanos Rómulo Gallegos (Celarg), y espera que luego pueda rodar por las salas de Cinemateca Nacional, para compartir su contenido con todo el país.

Por su parte, la asistente de dirección de la película, Tessa Marsman, explicó que al conversar con los religiosos, fue interesante descubrir cómo su método de enseñanza los llevó a ayudar a los aborígenes a enfrentarse con el futuro con sus propias herramientas. “Hay varias teorías sobre el trabajo de los padres o de los antropólogos. (Ellos se plantearon) Podemos dejarlos al natural o prepararlos para el mundo, porque en algún momento va a venir el mundo, así que decidieron prepararlos, pero no de la manera holandesa, sino a su manera. Tomar su idioma, su forma de ser, tomar las cosas más relajadas, bueno, al ritmo del Amazonas”, indicó Marsman. “(Se trataba de) qué hacer con lo que viene de afuera, con lo inevitable, con el reguetón, con el celular, porque el indígena quiere preservar su cultura”, aseveró.

El documental, que tiene una hora de duración, tuvo un proceso de realización de seis meses, de los cuales 23 días fueron dedicados al rodaje. Jurado dijo que el documental amalgama una gran riqueza cultural que va desde los distintos pueblos aborígenes del sur de Venezuela hasta el holandés. “Se llama El camino de los teneke, porque en lengua piaroa teneke significa holandés. Fue tanto el impacto que estos tres misioneros tuvieron en las culturas del Amazonas que una etnia creó una palabra para ellos”, señaló Jurado.

Finalmente, a juicio del realizador, el mensaje final del filme es el papel protagónico que tiene la educación en la formación de un país, “porque justamente es gracias a la educación que estos pueblos indígenas pueden hoy defenderse y preservar su cultura”. Marsman resaltó que si bien la educación es de gran importancia, esta debe, ante todo, ser participativa, “no como una nueva tribu”.

Jurado explicó que esta es una de las realizaciones de la Cooperativa Alter Media, que ya cuenta con un año de funcionamiento. “Hemos hecho un catálogo de producciones que hablan de la filosofía de la cooperativa, que busca reflejar las contradicciones de la condición humana en las luchas sociales”. Así, el director del documental resaltó que las producciones de la cooperativa ha sido hechas a partir de iniciativas independientes, e hizo un llamado a las instituciones públicas encargadas de la realización audiovisual para democratizar un poco más las herramientas para su acceso.

Teneke, de Leerlingen van het Regenwoud.

“Teneke, de Leerlingen van het Regenwoud” vertelt het verhaal van drie avontuurlijke Hollandse Missionarissen en hun ervaringen met de inheemse volken van de Amazone. Pater Herman Feddema, Broeder Jan Finkers en Pater Antonio Van Maanen vertrokken in de jaren vijftig en zestig naar Venezuela, waar zij missieposten opzetten aan de oevers van de Orinoco. Mede dankzij het onderwijs van de Hollandse missionarissen wisten de regionale leiders van de inheemse volken op te klimmen tot de zetels van de Nationale Assamblee in Caracas, terwijl de inheemse volken van Amazonas de missionarissen de geheimen van het oerwoud leerden.

In een wereld waar wetenschappelijke studie in de Amazone nog in de kinderschoenen stond, waren de missionarissen veel biologen, antropologen en de Venezolaanse overheid voor in de verkenning van deze afgelegen streek.

Zo was Broeder Jan Finkers, beter bekend in de regio als Hermano Juan, in de jaren zestig een van de eerste westerlingen die in contact kwam met het Yanomami-volk. Hij was getuige van de bruuske ontsluiting van het Yanomamigebied en de dramatische gebeurtenissen die daarop volgden. De Yanomami werden slachtoffer van de door de goudkoorts getroffen Braziliaanse garimpeiros (goudzoekers) tijdens de slachting van Haximu en moesten lijden onder de bizarre praktijken van antropologen .

Pater Herman Feddema, ofwel Padre Hernán, richtte verschillende missieposten op tussen de Piaroa- en Guahibo-indianen. De Pater leerde hun talen spreken en stelde deze vervolgens op schrift. Dankzij het werk van de Pater leren de Piaro- en Guahibo- kinderen vandaag de dag eerst lezen en schrijven in hun eigen taal door schoolmeesters uit hun eigen gemeenschap. Pas op latere leeftijd leren zij Spaans, de officiele taal van Venezuela, waarmee zij kunnen communiceren buiten de gemeenschap.

Pater Antonio van Maanen, ofwel Padre Antonio, vestigde zich op de grens tussen het Amazonewoud en de Venezolaanse steppe, in San Juan de Manapiare. Na jaren in Guatemala en Colombia uitgezonden te zijn geweest vond hij hier zijn thuis. Hij speelde een belangrijke rol in de organisatie van de inheemse volken in de regio.

De twintig verschillende inheemse volken van Amazonas wisten zich in de afgelopen vijftien jaar, mede dankzij het onderwijs van de missionarissen, te organiseren in een krachtige beweging die strijd voor de rechten van de amazonevolken in Venezuela.

Eens per drie jaar komen alle leiders van de Yanomami, Guahibo, Piaroa, Yekuana, Curripaco, Baré, Baniva, Piapoco, Sanema, Puniva, Warekena, Hoti, Yabarana, Panare, Tariama, Kariña, Macu, Cubeo, Saliva, Baré, en Maquiritare-volken uit alle uithoeken van Amazonas in kano´s en motorbootjes de majestieuze Orinoco afvaren richting het eiland Ratón en de lokale hoofdstad Puerto Ayacucho.

Daar vindt het driejaarlijks congres plaats van deze Organización Regional de los Pueblos Indigenas del Amazonas (ORPIA). Bijna alle leiders kennen de Hollandse paters wel. Velen zijn oud-leerling van Pater Hernán, Pater Antonio of Broeder Juan.

Op het congres bespreekt men praktische problemen in de regio, de landinvasies van boeren, de problemen met goudzoekers, het wangedrag van de Venezolaanse Nationale Garde die de grens met Colombia bewaakt, of de benzineschaarste die ontstaat door smokkel met Colombia en waardoor de meest afgelegen volken niet in contact kunnen komen met de stad.
Tijdens het congres wordt de strategische koers uitgezet voor de verbetering van de rechten van de inheemse vrouw, het recht op onderwijs en het behoud van de inheemse talen en culturen.

Sinds 1999 heeft Venezuela een nieuwe grondwet waardin de inheemse bevolking aanzienlijk meer respect krijgt dan in de voorlaatste grondwet van 1963, waarin hun cultuur volledig werd ontkend. De inheemse leiders van Venezuela waren actief betrokken bij het opstellen van deze nieuwe consitutie en kunnen een beroep doen op wetten die hun cultuur en levenswijze respecteren. Helaas schiet de naleving van deze wetten in de praktijk nog ernstig tekort in de afgelegen Amazoneregio.

Ook dankzij de nieuwe grondwet zitten er sinds 1999 drie inheemse afgevaardigden in het Nationaal Parlement. Wij volgen Diputado José Gregorio Mirabal van Amazonas tot in zijn nieuwe kantoor in het parlementsgebouw in Caracas. Deze voorvechter van inheemse rechten ontving ooit zijn basisopleiding bij de Hollandse Paters. Evenals bijna alle nieuwe inheemse burgemeesters en wethouders in de staat Amazonas.

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: